Leer toch gewoon beide landstalen, Belgen

Deborah Schollaert
Published on Sunday 111002
Alain Mpetsi is een ingeburgerde Congolees die nog volledig volgens the African way leeft als het op tijd aankomt. Hij is ook Swahilileraar, vader, echtgenoot en een man met een boeiend verhaal.

Na heel wat over en weer gebel, afspraken maken en weer afzeggen, zit ik eindelijk aan tafel met Alain Mpetsi, een ingeburgerde Congolees die nog volledig volgens the African way leeft als het op tijd aankomt. We spreken af in de ecologische snackbar EXKI, waar hij net Swahililes heeft gegeven. Even geleden was hij mijn leraar, als voorbereiding op mijn reis naar Congo. Toen viel me meteen op dat deze man meer te vertellen heeft dan enkele woordjes Swahili.

Toen Alain twee jaar geleden in België aankwam, had hij al een grote weg afgelegd. Op zijn vijfentwintigste verliet hij Congo om de rest van Afrika te verkennen. Hij doorkruiste het continent van Egypte tot Mozambique. Hun hoofdsteden, Caïro en Mauto, zijn volgens Alain veel moderner en mooier dan Brussel.

Toch woont hij samen met zijn gezin in onze hoofdstad. Hij antwoordt in het Nederlands op mijn Franstalige vragen. "Om te oefenen" grinnikt hij. "Verbeter me maar als ik fout ben, mijn lerares moedigt me aan om zoveel mogelijk Nederlands te praten." Alain gaat naar de taaltafels van Bru-taal, het Brussels Netwerk voor Nederlandse taalstimulering. De organisatie werkt samen met het Huis van het Nederlands. Samen met een paar klasgenoten van Bru-taal neemt hij binnenkort de redactie over van het ledenmagazine Brutaalb(l)ad.

Alain kwam hoofdzakelijk naar België om uitdagingen op professioneel vlak te vinden. In Kinshasa behaalde hij zijn diploma vertaler-tolk Frans, Lingala en Swahili. De belangrijkste talen van het land beheerst hij naar eigen zeggen perfect. Hij hoopt Nederlands binnenkort aan het rijtje te kunnen toevoegen. "Hoewel in Brussel de meeste mensen Franstalig zijn, vind ik het heel belangrijk om Nederlands te leren. Die taal is een verrijking. Dat ontdekte ik al toen ik even in Nederland vertoefde."

Of het dan zo simpel is om van hot naar her te huppelen, vraag ik me af. Hoe het zit met allerhande formaliteiten, legt de in kostuum gehesen zwarte man me in geuren en kleuren uit. Hij toont me zijn stapel papieren die hij op die twee jaar tijd heeft verzameld, netjes gebundeld in een mapje. "Het is lang wachten op een legitimiteitsbewijs. Ik kan pas na twee jaar eindelijk beginnen te werken, terwijl dat de reden is waarvoor ik naar hier kwam. Mijn vrouw en kinderen heb ik pas laten overkomen toen ik zeker wist dat ik kon blijven. Ik had toch wat geld kunnen sparen, zodat we een appartementje in Anderlecht konden huren. Sinds ik hier ben doe ik verschillende kleine jobjes, zoals de Swahililessen of vertaalopdrachten. Maar ik zal opgelucht zijn als ik een vaste job heb als vertaler." Alain is volop aan het solliciteren, zodat hij in België een zekere toekomst krijgt voor zijn zwangere vrouw en – binnenkort – drie kinderen. "De toekomst van mijn kinderen is hier meer gegarandeerd dan waar ik vandaan kom. Het onderwijs en de gezondheidszorg zijn er niet zo sterk ontwikkeld. In Afrika krijgen ook niet alle kinderen dezelfde kansen. Hier konden mijn kinderen direct naar school gaan." Alain’s kroost gaat naar school in de Ecole Primaire des Six-Jetons in het centrum van Brussel.

Als ik hem vraag of de aanpassing moeilijk was antwoordt hij niet zwart-wit. De geïmmigreerde Congolees denkt diep na over de dingen des levens. "Op sociocultureel vlak was het niet simpel om me aan te passen. België is voor een Afrikaan een totaal nieuwe ervaring op alle gebieden. Ik heb geprobeerd om me zo snel en zo goed mogelijk te integreren door veel met mensen te praten. Maar dat is niet altijd even simpel. Ik ben al meermaals scheef bekeken. Afrikanen zijn gewoon veel vriendelijker, socialer en optimistischer dan de koude, individualistische mensen in België. Volgens mij is de rijke bevolking hier veel ongelukkiger dan de mensen in Afrika"

Was hij dan een gelukkige arme Afrikaan? "Ik heb armoede gekend, maar niet in die mate dat het mij blijvende schade heeft berokkend. De meest schrijnende situatie die ik me herinner zijn grote groepen studenten die genoodzaakt waren hun studies halverwege te stoppen omdat ze niet genoeg geld hadden. In België krijgt de bevolking veel meer kansen."

De tegenstellingen tussen Europa en Afrika zijn natuurlijk enorm en dat geldt voor veel uiteenlopende zaken. De geïndustrialiseerde landen hebben hoe dan ook een grote stap voor op ontwikkelingslanden. In Afrika hebben ze meer grondstoffen, maar ze doen er te weinig mee en zijn nog heel afhankelijk van landen zoals België, die er dan voordeel uithalen volgens Alain. "Wat me opvalt is dat de westerse wereld neerkijkt op de Afrikaanse cultuur, terwijl er heel wat van te leren valt. De Afrikaanse rijkdommen worden vaak onderschat en dat is onterecht."

Op politiek vlak zijn er ook grote verschillen, maar volgens Alain doet België het niet veel beter dan Congo. "Het politieke regime in Centraal-Afrika staat er niet goed voor. De situatie die meer dan 10 jaar geleden ontstond heeft ervoor gezorgd dat het er nu nog altijd catastrofaal aan toegaat. Jammer genoeg is België geen voorbeeld van hoe het wel moet. Ik denk wel dat het de uitzondering is in Europa, want er zijn toch geen andere landen zonder regering? De taalproblematiek snap ik al helemaal niet. Leer toch gewoon beide talen, Belgen!"

De immigrant is al goed op de hoogte over zijn nieuwe land. Hij is hier best gelukkig en gelooft erin dat hij het hier kan maken. Toch wil hij de Belgen ook het één en ander bijbrengen over zijn land van herkomst. "Een typische Belg verlaat bijna nooit zijn land en heeft waarschijnlijk zelfs geen idee van wat er in andere gebieden gebeurt, zelfs niet in de buurlanden. Over Afrika weet hij enkel wat hij heeft gelezen in boeken of gezien heeft in de media, en dat zijn meestal negatieve zaken. Ik herinner me een professor aan de universiteit die hevig zijn standpunt verdedigde over Afrika terwijl hij er nooit was geweest. Een andere man beweerde dat Afrika een land is. Voor anderen is het dan weer een grote plek met enkel dieren en bossen. Mensen geloven niet dat ik in Afrika heb gestudeerd omdat ik zo goed Frans spreek. Terwijl bijna alle Afrikanen even goed Frans spreken als hun moedertaal."

Als ik hem bedank voor het interview, vraagt hij me beschaamd of hij mij nu mag interviewen. "Dat is onze opdracht deze week. Als het een goed interview is, mag het in ons Bru-taalblad."

Misschien dat we, na wat over en weer gebel, afspraken maken en weer afzeggen, nog eens samen aan tafel zitten.