Waarheid in de journalistiek: klopt dat wel?

Fiebe Mertens
Published on Thursday 171019
De Vlaamse media doen hun best, maar kunnen ze het publiek de volledige waarheid garanderen? Onder andere conflicten met politici, tijdsdruk en wantrouwen kwamen aan bod tijdens een debat in de Brusselse bibliotheek Muntpunt. Tim Pauwels, Frederik De Swaef en Bart Brinckman spraken erover.

Eind juli had Bart Brinckman, journalist bij De Standaard, een aanvaring met de Antwerpse burgemeester Bart De Wever die kritiek had op Brinckmans verslaggeving in verband met de ontsnapping van twee gedetineerden in Antwerpen. De Wever vindt dat de analyse thuishoort op de opiniepagina’s. Met dit voorval opende debatleidster en docent aan de Erasmushogeschool Brussel, Ria Goris, het debat scherp. De vraag is natuurlijk waar de grens tussen feiten en opinie dan ligt? Volgens Brinckman heeft duiding altijd een opiniërend karakter, maar zijn conflict met De Wever had daar niets mee te maken zegt hij: ‘Bart De Wever vond het gewoon geen aangenaam stuk, omdat de manier waarop wij zaken voorstellen nadelig is voor zijn politiekorps.’

Brinckman vindt dat duiding en dus ook opiniëring een meerwaarde geeft aan de journalistiek. Mensen hebben de feiten al gelezen op hun smartphone. Daarmee kaartte Brinckman een tweede factor aan: tijdsdruk. Nieuwsconsumptie verloopt in eerste instantie via de smartphone en journalisten moeten zich aanpassen aan die snelheid. Hierdoor maken ze fouten in de berichtgeving. ‘En die fouten merkt de Vlaming zeker op’, zegt ombudsman van de VRT, Tim Pauwels: ‘Vlaanderen weet ontzettend veel en mensen zijn verschrikkelijk teleurgesteld als een detail niet klopt. Die onnauwkeurigheden kosten ons helaas vertrouwen.’

@Kevin Van de Panhuyzen

Toch is volgens Pauwels het vertrouwen bij de Vlamingen niet volledig geschaad. Hij verwijst daarbij naar de tabellen van de Vlaamse Regionale Indicatoren (VRIND) die de Vlaamse overheid jaarlijks publiceert. Daaruit blijkt dat het vertrouwen in de Vlaamse pers tussen 2000 en 2015 is verdubbeld. ‘De groep die wantrouwen heeft in de pers, is de afgelopen vijftien jaar gehalveerd’, zegt Pauwels.

State of mind

Tijdsdruk is iets wat Frederic De Swaef weinig zorgen baart. De hoofdredacteur van het weekblad Flair werd eerder een andere concrete vraag voorgeschoteld: Moet de lat voor ‘soft nieuws’ even hoog liggen als voor ‘hard nieuws’? Ondanks zijn diploma Politieke Wetenschappen, houdt De Swaef zich vooral bezig met lifestyle. ‘De normen voor modejournalistiek moeten even hoog liggen als voor Wetstraatjournalistiek. Wij zetten een beautymerk in omdat wij dat relevant vinden voor een onderwerp waar wij over schrijven.’

In mei 2015 zei De Swaef in Terzake dat hij er geen graten in zag dat een journalist ook  reclameboodschappen voor adverteerders schrijft. Dat veroorzaakte veel ophef. Bij Flair heet dat redactionele integratie. Volgens De Swaef staat de berichtgeving onder druk door enerzijds de dalende inkomsten van de media. Beginnende journalisten verdienen niet veel. De Flair-hoofdredacteur geeft zijn beginnende journalisten 150 euro per dag, maar dat is niet genoeg om van te leven. ‘Journalistiek is een state of mind. Het vergt een zekere onafhankelijkheid in je geest’, zegt De Swaef.

Anderzijds kampt de journalistiek met onderbemanning terwijl er veel nieuws moet geproduceerd worden op grote schaal. ‘Heel wat grote krantengroepen in het Verenigd Koninkrijk en in de Verenigde Staten hebben de kleur en het standpunt van hun eigenaar. Je kan bepaalde dingen als journalist niet meer schrijven omdat de eigenaar dat niet wil’, zegt Pauwels. In Vlaanderen vindt hij dit nog meevallen. Hij heeft bewondering voor ondernemers achter grote mediagroepen, zoals Christian Van Thillo die aan het hoofd staat van De Persgroep: ‘Hij heeft één nadeel: hij is sterfelijk. Ooit gaat de man dood en wat gebeurt er daarna met die krantengroep?’

Verschillende factoren spelen een rol bij de waarheid van berichtgeving. Of journalisten de volledige waarheid kunnen garanderen? Ze streven in elk geval zo veel mogelijk naar de juiste informatie. En ja, journalistiek is menselijk en er wordt al eens een fout begaan.